Satranç Terimleri Sözlüğü

Satranç dünyasında kullanılan terimler ve kavramlar hakkında kapsamlı bir rehber. Bu sözlük, satranç kitaplarını, videolarını ve analizlerini anlamanıza yardımcı olacaktır.

Cebirsel Notasyon

Satranç hamlelerini kaydetmek için kullanılan standart sistemdir. Sütunlar a-h harfleriyle, satırlar 1-8 rakamlarıyla gösterilir. Taşlar: K (Şah/King), Q (Vezir/Queen), R (Kale/Rook), B (Fil/Bishop), N (At/Knight). Piyon harfi yazılmaz.

Örnek: Nf3 (At f3'e), Bxe5 (Fil e5'teki taşı alır), O-O (Kısa rok), O-O-O (Uzun rok), + (Şah), # (Mat).

Temel Terimler

Şah (Check)

Şahın tehdit altında olduğu durum. Şah çekildiğinde, oyuncu şahı kurtarmak zorundadır.

Mat (Checkmate)

Şahın tehdit altında olduğu ve kaçacak yer bulamadığı durum. Oyunu kazandırır.

Pat (Stalemate)

Sırası gelen oyuncunun yasal hamlesi olmadığı ancak şahının da tehdit altında olmadığı durum. Beraberlikle sonuçlanır.

Rok (Castling)

Şah ve kalenin aynı anda hareket ettiği özel hamle. Kısa rok (O-O) ve uzun rok (O-O-O) olmak üzere iki türü vardır.

Gambit

Pozisyonel avantaj veya gelişim kazanmak için piyon veya taş feda etme stratejisi.

Taktik Terimler

Çatal (Fork)

Bir taşla aynı anda iki veya daha fazla rakip taşı tehdit etmek.

Şiş (Pin)

Bir taşı, arkasındaki daha değerli taş nedeniyle hareket edemez hale getirmek.

Şaşırtma (Skewer)

Şişin tersi; değerli taşı hareket ettirmeye zorlayarak arkasındaki taşı almak.

Keşif Saldırısı (Discovered Attack)

Bir taşı hareket ettirerek arkasındaki taşın saldırı hattını açmak.

Çift Şah (Double Check)

İki taşın aynı anda şah çekmesi. Sadece şahı hareket ettirerek savunulabilir.

Pozisyonel Terimler

Gelişim (Development)

Taşları başlangıç konumlarından aktif karelere çıkarmak.

Merkez Kontrolü

Tahtanın merkez karelerini (e4, d4, e5, d5) kontrol etmek.

Açık Sütun

Üzerinde piyon bulunmayan sütun. Kaleler için idealdir.

Zayıf Kare

Piyon tarafından korunamayan kare.

Geçer Piyon

Önünde ve yan sütunlarda rakip piyon bulunmayan piyon.

Oyun Aşamaları

Açılış: Oyunun ilk 10-15 hamlesi. Gelişim ve merkez kontrolü önemlidir. Orta Oyun: Taktik savaşların yaşandığı aşama. Bitiş: Az taşın kaldığı son aşama. Piyon terfisi kritiktir.